الحاج محمد كريمخان الكرماني ( مترجم : ابراهيمى )
19
دقائق العلاج ( فارسي )
فصل ششم - [ در تشخيص بيمارى و كيفيت مداواى آن ] براى كسى كه مىخواهد بدرمان يك بيمار بپردازد بايد نخست نوع اعلاى يك بيمارى را تعيين نمايد ، كه براى اين كار بايد اول علائم عام را جستجو كند و سپس بايد باقسام فرعى بيمارى اقدام كند و نوع آن را از علامات نوعى و خاص ، تشخيص دهد ، مثلا اگر در كسى تب يك در ميان « 1 » خالصى ببيند ، اگر علائم حرارت وجود داشته باشد مىفهمد كه آن مرض از گرمى است و مىداند كه درمان آن با داروهاى سرد است . سپس بايد تشخيص دهد كه آيا آثار عفونى ديده مىشود يا نه كه اگر چنين آثارى باشد ، بايد بدرمان تبى كه باعث عفونت است بپردازد ، و ماده اصلى آن را دفع كند . يا بايد ببيند كه آيا در اثر غلبه صفراء است و در اين صورت آيا در اعماق بدن ( در رگها ) است كه در اين هنگام بايد مسهلى قوى به بيمار بخوراند و برايش داروى سرد تجويز كند و با حدس صائبى بايد با توجه بخصوصيات بيمارى و بيمار مقدار و كيفيت دارو را با استفاده از تجارب و با دقت كافى تعيين كند بههرحال مشكل بزرگ تشخيص مرض و سپس تعيين داروى ويژه آن بيمارى است . اما علامات كلى را يك پزشك فهميده مىداند و بعضى مداواى عمومى هم هست كه براى بيشتر بيماريهاى همنوع سودمند است و پزشك بايد به اين درمانها بپردازد همانطور كه خواهد آمد . سپس بايد تعيين كند كه مرض از اسباب داخلى است يا خارجى و بعد بايد به نيروى بيمار توجه كند و بيمار نيرومند را با دواى قوى و مريض ناتوان را با داروى ضعيفتر درمان كند و ضمنا به تقويت او برسد و در همان حال بايد از وضع بيمار در حال عادى و قبل از بيمارى پرسش كند تا بداند
--> ( 1 ) يكى از انواع مالاريا كه نوبه آن يك روز در ميان است . مترجم